توضیحات

اصول مدیریت نظام سلامت

 بر اساس سرفصل مصوب شورای عالی برنامه‌ریزی
جهت رشته بهداشت عمومی

بخش اول |مفاهیم و مبانی……………………………. 9

فصل 1 —اصول و مبانی سازمان و مدیریت…… 11

مقدمه…………………………………………………….. 12

مفهوم سازمان…………………………………………… 12

ویژگی‌های مشترک سازمان‌ها……………………….. 13

انواع سازمان…………………………………………….. 13

فلسفه وجودی سازمان‌ها……………………………… 14

مفهوم مدیریت………………………………………….. 14

کارایی و اثربخشی در مدیریت……………………….. 15

کارکردهای مدیریت……………………………………. 17

سطوح مدیریت و انواع مدیران……………………….. 18

مهارت‌ها و قابلیت‌های مدیریتی…………………….. 19

نقش‌های مدیریت……………………………………… 20

مدیریت؛ علم یا هنر؟…………………………………… 21

مدیریت؛ ذاتییا اکتسابی؟………………………………. 22

چرا باید به مطالعه مدیریت و سازمان پرداخت؟…… 22

نتیجه‌گیری……………………………………………… 23

فصل 2  —مکاتب و تئوری‌های مدیریت……… 24

مقدمه…………………………………………………….. 25

الف. مکاتب کلاسیک…………………………………. 25

ب. مکاتب نئوکلاسیک……………………………….. 29

ج. مکاتب مدرن………………………………………… 30

د. مکاتب پست‌مدرن………………………………….. 32

نتیجه‌گیری……………………………………………… 34

فصل 3  —مفهوم سلامتی و نظام سلامت…….. 36

مقدمه…………………………………………………….. 37

مفهوم  سلامتی………………………………………… 37

ابعاد سلامتی……………………………………………. 39

عوامل تعیین‌کننده سلامتی………………………….. 40

سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی تأمین‌کننده
سلامت…………………………………………………… 42

مفهوم نظام سلامت…………………………………… 46

اجزای اصلی نظام‌های سلامت………………………. 47

ساختار نظام سلامت…………………………………… 48

اهداف نظام سلامت…………………………………… 48

نتیجه‌گیری……………………………………………… 49

تمرین‌های کاربردی بخش اول………………….. 50

بخش دوم |وظایف و کارکردهایمدیریت سلامت           51

فصل 4  —برنامه‌ریزی در نظام سلامت……… 53

مقدمه…………………………………………………….. 54

مفهوم و ضرورت برنامه‌ریزی………………………… 54

سطوح برنامه یا عوامل برنامه‌ریزی………………….. 55

انواع برنامه………………………………………………. 56

اصول برنامه‌ریزی………………………………………. 58

برنامه‌ریزی بهداشتی…………………………………… 59

نتیجه‌گیری……………………………………………… 65

فصل 5  —سازماندهی و ساختار سازمانی در نظام سلامت            67

مقدمه…………………………………………………….. 68

مفهوم و ضرورت سازماندهی………………………… 68

ساختار سازمانی…………………………………………. 69

نمودار سازمانی………………………………………….. 69

تقسیم‌کار………………………………………………… 70

حیطه نظارت……………………………………………. 70

اختیار و مسئولیت………………………………………. 71

تفویض اختیار…………………………………………… 71

تمرکز و عدم تمرکز…………………………………….. 72

صف و ستاد……………………………………………… 72

هماهنگی………………………………………………… 73

نتیجه‌گیری……………………………………………… 74

فصل 6  —هدایت و رهبری در نظام

سلامت……………………………………………………… 75

مقدمه…………………………………………………….. 76

الف. رهبری……………………………………………… 76

اهمیت و ماهیت رهبری…………………………. 76

تفاوت رهبری با مدیریت………………………… 76

قدرت رهبری……………………………………… 77

شیوه­های رهبری…………………………………. 79

ب. انگیزش……………………………………………… 82

مفهوم و اهمیت انگیزش………………………… 82

دیدگاه­های نخستین درباره انگیزش………….. 83

تئوری­های انگیزش………………………………. 83

پ. ارتباطات…………………………………………….. 86

مفهوم و اهمیت ارتباطات……………………….. 86

فرایند ارتباطات……………………………………. 87

انواع ارتباطات……………………………………… 87

ارتباطات سازمانی…………………………………. 88

انواع ارتباط و الگوهای ارتباطی در سازمان…… 88

موانع ارتباطات سازمانی…………………………. 90

نتیجه‌گیری……………………………………………… 91

فصل 7  —کنترل، پایش و ارزشیابی در نظام سلامت       92

مقدمه…………………………………………………….. 93

اهمیت و ضرورت………………………………………. 93

مفهوم کنترل و نظارت………………………………… 93

فرایند کنترل…………………………………………….. 94

انواع کنترل………………………………………………. 95

مفهوم پایش…………………………………………….. 95

مفهوم ارزشیابی………………………………………… 97

مدل زنجیره‌ای (نگرش فرآیندی) برنامه‌های
بهداشتی………………………………………………….. 99

نتیجه‌گیری……………………………………………. 102

فصل 8  —مدیریت منابع انسانی در نظام سلامت            103

مقدمه…………………………………………………… 104

مفهوم و ضرورت مدیریت منابع انسانی………….. 104

اهداف مدیریت منابع انسانی……………………….. 105

اهمیت مدیریت منابع انسانی در بخش سلامت.. 105

وظایف مدیریت منابع انسانی………………………. 106

نتیجه‌گیری……………………………………………. 108

تمرین‌های کاربردی بخش دوم………………… 110

بخش سوم |مفاهیم نوین  در مدیریت سلامت 113

فصل 9  —مدیریت کیفیت در نظام
سلامت…………………………………………………….. 115

مقدمه…………………………………………………… 116

مفهوم کیفیت…………………………………………. 116

اهمیت و ضرورت کیفیت در سازمان…………….. 118

کیفیت در مراقبت‌های بهداشتی درمانی………… 118

ابعاد کیفیت در خدمات سلامت…………………… 120

مدیریت کیفیت جامع……………………………….. 121

نتیجه‌گیری……………………………………………. 122

فصل 10  —مدیریت خطر و بحران در نظام سلامت        123

مقدمه…………………………………………………… 124

مفهوم و ضرورت مدیریت خطر و بحران………… 124

طبقه‌بندی خطرات در نظام سلامت……………… 125

چرخه مدیریت بحران در نظام سلامت………….. 126

مفهوم پدافند و انواع آن……………………………… 129

برنامه کاهش خطر حوادث و بلایا در نظام سلامت 129

نتیجه‌گیری..………………………………………….. 130

فصل 11  —مشارکت جامعه و سیاست‌های  عمومی در نظام سلامت            132

مقدمه…………………………………………………… 133

مفهومو اهمیت مشارکت جامعه…………………… 133

ضرورت مشارکت جامعه در نظام سلامت………. 134

عوامل مؤثر بر مشارکت جامعه…………………….. 136

روش‌های جلب مشارکت جامعه  در بخش
سلامت…………………………………………………. 137

نتیجه‌گیری……………………………………………. 138

فصل 12  —تحولات و چالش‌های نوین در  مدیریت نظام‌های سلامت          140

مقدمه…………………………………………………… 141

تحولات نوین در مدیریت نظام سلامت…………. 141

چالش‌های مدیریتی نظام‌های سلامت…………… 142

نتیجه‌گیری……………………………………………. 144

تمرین‌های کاربردی بخش سوم………………. 146

بخش چهارم |تشکیلات بهداشتی درمانی کشور…………. 147

فصل 13  —مراقبت‌های بهداشتی اولیه…….. 149

مقدمه…………………………………………………… 150

مفهوم و ضرورت مراقبت‌های بهداشتی اولیه…… 150

اصول، اجزا و سطوح مراقبت‌های بهداشتی اولیه.. 151

دسترسی به خدمات مراقبت‌های بهداشتی اولیه… 153

سابقه مراقبت‌های بهداشتی اولیه  در ایران……… 154

جریان تدوین و شکل‌گیری شبکه‌های بهداشتی درمانی كشور    155

وضعیت کلی مراقبت‌های بهداشتی اولیه در ایران 155

نتیجه‌گیری……………………………………………. 156

فصل 14  —سطوح و واحدهای ارائه خدمات  بهداشتی درمانی در کشور    157

مقدمه…………………………………………………… 158

تاریخچه شکل گیری نظام ارائه خدمات بهداشتی درمانی        158

سطوح ارائه خدمات بهداشتی درمان در ایران…… 161

واحدهای عرضه خدمات بهداشتی  در روستا……. 163

واحدهای عرضه خدمات بهداشتی  در شهر……… 167

سطح‌بندی، ادغام و ارائه خدمات  از طریق نظام
ارجاع……………………………………………………. 170

پزشک خانواده و تیم سلامت………………………. 174

نتیجه‌گیری……………………………………………. 176

تمرین‌های کاربردی بخش چهارم…………….. 177

خودآزمایی………………………………………………. 179

پاسخ‌نامه……………………………………………….. 194

فهرست منابع………………………………………….. 195